Het Nederlandse volk heeft een diepgeworteld probleem dat velen van ons weerhoudt om creatieve vaardigheden te ontwikkelen en te gebruiken. Dat probleem wordt kernachtig samengevat door de gevleugelde uitspraak
“Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.”
Mijn haren gaan altijd recht overeind staan als ik deze uitspraak hoor, want het is een dooddoener eersteklas en de kans is groot dat een creatief idee sneuvelt en een creatieve geest in de kiem gesmoord wordt.
Een cultuur van angst
Deze uitspraak wordt gevoed door angst. Angst om op te vallen. Als je gek doet, dan val je namelijk op. Je bent anders dan anderen, anders dan wat er van je verwacht wordt. En dat is niet goed … blijkbaar.
Sterker nog, zelfs als je normaal doet, dan doe je al gek. En val je dus op! Om niet op te vallen, kan je maar beter heel goed opletten wat de rest doet en daar zeker niet van afwijken.
We kunnen best verklaren waarom deze angst in onze cultuur opgenomen is, als klein landje tussen grootmachten, grotendeels onder de zeespiegel en met een onbekende taal. Niet de ideale positie om risico’s te nemen blijkbaar, maar wat heb je aan verklaringen?
Risico-aversie
De afkeer van risico’s is terug te vinden in allerlei facetten van het dagelijks leven. Het polder-model is een mooi voorbeeld ervan, voorzichtig aftastend richting een compromis waar niemand tevreden mee is, maar niemand echt tegen kan zijn.
Het is ook terug te vinden in de manier waarop we met ondernemers omgaan die failliet gaan. Ondernemers die een risico nemen en falen, leren een pijnlijke les. Het maakt ze betere ondernemers, omdat ze op een moeilijke manier een heel belangrijk facet van het ondernemerschap geleerd hebben. Wij maken het ze echter onmogelijk om die les in de praktijk te brengen, want een failliete ondernemer laten we dus vooral niet meer ondernemen.
Ook de voorliefde voor sparen en de enorme focus op het opbouwen van een goed pensioen zijn mooie voorbeelden van die risico-aversie. Liever een leven lang gemiddeld gelukkig, dan een rollercoaster van ups en downs met een reëel zicht op echt succes en echte voldoening.
Minderwaardigheidscomplex
Naast die angst en de bijbehorende risico-aversie hebben we ook nog eens een collectief minderwaardigheidscomplex. We cijferen ons makkelijk weg, als dat beter uitkomt in de situatie. Als er iets voortkomt uit die VOC-mentaliteit dan is het dit wel.
Wij spreken jullie taal wel, dat is efficiënter, Nederlands is zo onbekend. Zelfs als iemand naar Nederland komt en de taal wil leren, schakelen we liever over op hun eigen taal of Engels, dan dat we hen de kans geven om onze taal eigen te maken. Waarom zou je? Nutteloze taal toch, slecht ongeveer 20 miljoen mensen die hem beheersen.
En als we de gasten uit het buitenland ontvangen, zoals Japanners, dan nemen we hen mee uit eten naar een goed Japans restaurant. En de Grieken nemen we uit eten in een Grieks restaurant. Met de Italianen gaan we naar een goed Italiaans restaurant. Bedenk je eens wat voor een vreemde indruk dit achterlaat op onze gasten! Reizen ze het halve continent over om vervolgens hun eigen voedsel voorgeschoteld te krijgen (en dan vaak in hun ogen ook nog van slechte kwaliteit).
Als een Japanner je ontvangt in hun eigen land, laten ze je kennis maken met hun cultuur en hun erfgoed. Ze nemen je mee uit om goed Japans eten te nuttigen. De Grieken en Italianen doen niets anders. Waarom nemen we ze niet mee naar een goed Nederlands restaurant? Hutspot en boerenkool. Totaal onbekend voor ze en wellicht walgen ze er net zo van als wij van vis bij het ontbijt, maar het geeft wel het gevoel van trots weer. Een gevoel van eigenwaarde.
Maar wij Nederlanders doen dat niet. Stel dat ze je zouden afwijzen omdat ze het eten smerig vinden? Dan maar liever de veilige keuze en met de Japanner naar de Japanner gaan. Minder risico en die boerenkool is toch niet iets om trots op te zijn, toch?
Verklaren is waardeloos, veranderen is noodzakelijk
Constateren en verklaren is iets waar we goed in zijn, vooral als we daarmee dan het initiatief kunnen smoren. Maar verklaren is waardeloos als veranderen noodzakelijk is.
Het is nodig om risico’s te nemen. Zonder risico’s te nemen bereik je namelijk niks uitzonderlijks. Zonder risico’s had je nooit leren lopen. Om te leren lopen, moet je namelijk af en toe flink op je bek gaan. Dat hoort nou eenmaal bij het leerproces. No pain, no gain.
En toen we jong waren en de kinderlijke onschuld nog hadden, zagen we in onze toekomst ook grootse dingen. Ik ken geen kind dat later “gewoon lekker wil kunnen leven en een goed pensioen wil hebben.” Kinderen hebben grootse dromen en streven dat na. Totdat we ze dat afleren natuurlijk, via de media, de scholen en de opvoeding.
Lef
Lef! Dat is de belangrijkste vaardigheid als het op creativiteit aankomt. Het gewoon doen, ongeacht wat de uitkomst is en ongeacht wat anderen er van zouden kunnen vinden.
Het is ook de belangrijkste vaardigheid als je echt iets wilt bereiken. Zonder lef kies je voor het veilige pad en het veilige pad brengt je geen grootse dingen.
Als er iets is dat mijn missie is, dan is het het ontwikkelen van lef. Ontwikkelen bij mezelf en ontwikkelen bij anderen. Lef is de basis van grootse successen, de basis van echte veranderingen en de basis van echte creatieve vaardigheden.
Lef tonen en lef ontwikkelen in een land waar de lafheid regeert is best pittig. Ik ga het aan. En wat durf jij?
{ 6 comments… read them below or add one }
Je boodschap is me uit het hart gegrepen. Er is weinig waar de door angst ingegeven middelmatigheid en conformisme niet domineert. Het veel betere lef hebben is, inderdaad, geen kwestie van leren, maar van het kwijtraken (afleren) van al die remmetjes die we vanaf ons avontuurlijke en wezenlijke kind-zijn klakkeloos onszelf eigen hebben gemaakt; eigen hebben laten maken. In onze door de het linker brein gedomineerde samenleving is ernstig behoefte aan de creativiteit en oorspronkelijkheid van de rechter breinhelft. Ik steun de oproep van harte: kom ook boven het maaiveld spelen
Het uitzicht boven het maaiveld is ook zo veel weidser! Veel leuker om naar te kijken. Fijn dat het artikel je zo aansprak en dat je creativiteitsontwikkeling ook als een schone taak ziet.
Ik Durf: in tijden van recessie en crisis te kiezen voor mijn vak en passie (theater maken) en mijn so called ‘veilige positie’ op het hoofdkantoor de coöperatieve bank vaarwel te zeggen om gelukkig te worden. Ik kan je wel vertellen hoeveel mensen verwonderd zijn en hoeveel mensen nu al excuses maken en aangeven dat het ‘niet handig’ is en ‘of ik niet bang ben dat ik werkeloos geraak’, maar dat is het Nederlandse koren dat spreekt (lees=voornamelijk collega’s) waarvan dit kaf (lees=ik dus) zich scheidt vanaf 2010. Weet je wat Loesje zegt: Leven is het meervoud van Lef. En ze heeft gelijk! Jammer dat er weinigen zijn die Lef hebben…
Als dochter van Spaanse ouders en geboren en getogen in Nederland, snap ik helemaal niets van ‘doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg”. Wat is gewoon? Wat hier niet mag (harder praten, harder lachen etc.. is in Spanje gewoon). Als imago-coach zie ik hoe lastig het is om jezelf te laten zien. Want wie ben je als je hier bent opgegroeid? Krachtig vanuit je kern is mijn motto, maar wat nou als je kern gevormd is door Nederlandse normen en waarden van middelmatigheid? Hoe blijf je authentiek en trouw aan jezelf als alle passie en lef in de kiem wordt gesmoord en je toch boven het maaiveld wilt komen?
@Jolanda – Wat stoer! Ik ben blij dat je voor jezelf durft te kiezen, zeker in dat landschap van de coöperatieve bank. Als het DE coöperatieve bank is (daar heb ik twee projecten gedaan lang geleden) dan ken ik de omgeving een beetje. Een van de leiders van die bank heeft ooit over het personeel gezegd: “Wij trekken blijkbaar zekerheidszoekers aan, die zich graag laten binden met gouden handboeitjes.” Dat je in zo’n omgeving zo’n stap weet te zetten vind ik echt stoer. Applaus en een diepe buiging!
@manoli – Wat weet je dat mooi te verwoorden! Je raakt de kern van het probleem dat ik ook zo vaak zie en zelf van binnen ook ervaren heb. Ik kan me voorstellen dat het lastig is voor je als imago-coach om die mindset bij mensen te overwinnen, maar juist je andere achtergrond geeft een mooie basis om dat te doen. Ik denk overigens wel dat de kern van mensen nog steeds wel de oorspronkelijke passie bevat, maar we hebben er vele dempende lagen overheen gelegd. En die moeten we of als een ui afpellen (maar dat is vaak afscheid nemen … en van uien pellen moet je huilen), of we moeten de kern krachtig zijn vele lagen demping af laten werpen (maar dat is weer enorm eng, want daar steekt de angst voor het onbekende de kop op). Ben benieuwd hoe jij daar als coach tegenaan kijkt en hoe je ermee omgaat.
Ik durfde mijn relatie van 11 jaar te beïndigen zonder, op dat moment, duidelijke reden. Ik had het toch goed,kon alles doen wat ik wilde, had niks om over te klagen, alleen een vraag van is dit het nu?
Om vervolgens na een jaar mijn baan op te zeggen en uit het niets voor mezelf te beginnen om uit te zoeken wie ben ik en wat wil ik. Ik doe van alles om mijn rekeningen te betalen en ondertussen ben ik mijn bedrijf aan het opstarten in woningpresentatie en interieurstyling.
Mijn vader zei eens tegen mij: Je boert in mijn optiek alleen maar achteruitgang, je had een mooi huis, een vaste baan, een goede vriend en nu zit je in een huurhuis, veel minder inkomen en onzeker. Dat ik nu veel gelukkiger ben, doet er blijkbaar niet aan toe.
Ookal is er nog genoeg ui over om af te pellen, ik blijf pellen voor grootse dingen…en inderdaad soms is het best pittig..