In het hoger onderwijs staat creativiteit en innovatie in meer of mindere mate al enige tijd op de agenda om meer in het curriculum van de studenten te verwerken. Dit geeft echter vaak een groot probleem. Want hoe kan je dit goed in het onderwijs verweven, terwijl de mensen in het onderwijs zelf van nature veel van de eigenschappen, om creatief en innovatief te zijn, niet in zich dragen?
Wat zijn dan die voorwaarden en eigenschappen om creatief gedrag te laten zien?
Nieuwsgierigheid (je laten inspireren door anderen, vragen stellen, waarnemen, oordeel uitstellen)
Onafhankelijkheid (autonoom, vrij, zelfstandig, bereidheid risico’s te nemen)
Ontvankelijkheid (sensitief, toegankelijk)
Openheid (oordeel uitstellen, afwijkende meningen tolereren, open staan voor je omgeving en anderen)
Flexibiliteit (de goede dingen later doen, tolerantie voor onzekerheid, wanorde en frustraties)
Speelsheid (fouten maken mag, gewoon doen is niet gek genoeg)
Gedrevenheid (enthousiast, bezieling, dynamiek)
Zelfvertrouwen (zelfbewust, je niet laten afschrikken door bestaande regels en gewoonten, bereidheid risico’s te nemen)
En het management dan?
Naast deze eigenschappen die individuen helpen creatief te zijn, zullen managers (in het onderwijs) moeten leren om hun veronderstelde macht over anderen op te geven. Dat is één van de remmende factoren, mede omdat hun grootste bezigheid toch vooral is: being in control. Kwalijk kan je hen dat niet nemen, want de waan van de dag wordt veelal geregeerd door de zorg om alle bestaande processen optimaal te laten verlopen en de organisatorische randvoorwaarden te monitoren. Dat gaat dan vervolgens vaak met steevast dezelfde patronen en handelingswijze. Een moeilijke opgave dit te veranderen.
Hoe radicaler echter de stijl van problemen oplossen is, dat wil zeggen hoe meer men gebruik maakt van niet-geordende en niet-rationele, intuïtieve strategieën, hoe innovatiever een organisatie zal zijn.
Zoek het dus bij het individu..
Door de omvangrijke kennis en ervaring zijn mensen vaak gevangene van diezelfde kennis en ervaring. Men is zich niet meer bewust van de eigen beperkte denkkaders die zijn opgebouwd. De bron van creativiteit ligt dan ook in de mens zelf, in de momenten dat we loskomen van onze patronen. De aanwezige kennis wordt dan ingezet bij het vinden van waardevolle ideëen. Prof. Jeff. Gaspersz, hoogleraar aan de universiteit Nyenrode en initiator van de site kansdenken.nl, stelt dat een creatieve organisatie daarom alleen kan ontstaan wanneer medewerkers in staat zijn naar hun eigen creativiteit te ‘luisteren’ en die te oogsten. (over kansdenken, creatieve teams en creatief leiderschap schreef Gaspersz het inspirerende boek ‘Je hok uit!’
Om dit bovenstaande te bevorderen zou je je de volgende vragen kunnen stellen:
1. Wanneer krijg ik de meeste ideeën?
Weten wanneer je de meeste ideëen krijgt is van belang om die situaties dus op te zoeken als je dat nodig acht.
2.Hoe zorg ik ervoor dat als mijn ideëenstromen op gang zijn, de ideëen niet vergeet?
Probeer je ideëen te vangen door ze vast te leggen op en voor jouw passende manier. Ideëen hebben de neiging om binnen te flitsen, maar ook weer vergeten te worden.
3. Welke creativiteitstechnieken beheers ik die mij kunnen helpen ideeën te krijgen?
Het is zaak om technieken in huis te hebben die bij je voorkeuren passen en je kan inzetten als je verbredend of verdiepend met een vraagstelling aan de slag gaat.
4. Hoeveel tijd en mogelijkheden biedt je je eigen creativiteit?
Maak tijd en ruimte voor het bevorderen van je creativiteit. Door de waan van de dag brengen we ons te weinig in de situaties en op plekken waar we creatief kunnen zijn. Zoek die situaties en plekken op..
De oordelen liggen in de koffiecorner en op de vergadertafel op de loer… 
De eerder genoemde voorwaarden om creatief te kunnen zijn, zie je lang niet altijd in het onderwijs. Zo is één van de belangrijkste uitgangspunten bij creatief denken:
Stel je oordeel uit! Nou daar gaat het gelijk al mis, want juist in het onderwijs is oordelen immers één van de kern-competenties. Deze zit diep geworteld in de cultuur. Als je goed kijkt en luistert, zie je in elk gesprek, in elke vergadering, etc, constante oordeelsvorming. In de lichaamstaal en taal zie je bewegingen en woordjes die laten zien dat er intern geoordeeld wordt over wat men hoort.
Als dit z0 een sterk patroon is, hoe wil je dan open staan voor afwijkende zaken, fouten durven maken, onafhankelijk zijn en je niet laten afschrikken door de vanuit de cultuur verwachte oordelen? De oordelen liggen immers in elke koffiecorner en op elke vergadertafel op de loer…
Als je daarnaast bedenkt dat bij het tot actie brengen van, vooral nieuwe ideeën, de belangrijkste tegenwerking vaak vanuit onszelf komt. Namelijk de behoefte om steeds weer toestemming te willen vragen om tot actie over te gaan. Dan snap je dat er veel moet gebeuren binnen onderwijsinstellingen om de creatieve onderwijsinstelling te laten bestaan.
{ 3 comments… read them below or add one }
dit is sowieso een interessant gegeven,niet alleen voor in het onderwijs!
Je kunt inspiratie opdoen voor de creatieve onderwijsinstelling bij Kaos Pilots. Natuurlijk niet geaccrediteerd omdat ze daar te vernieuwend voor zijn. In mijn ogen belemmert het accreditatiesysteem ook de onderwijsvernieuwing.
Leuk om te vertellen dat de ‘Lifestyle Studies, school of quality concepts’, net de accreditatie binnen heeft!Draagt veel aspecten van de KAOSpilots in zich. Start februari 2010m